Nedir?Yorum yapılmamış

default thumbnail

Kümbet nedir, kümbet ne demek, kümbet anlamı, kümbet hakkında bilgi bulunduran paylaşım platformu..

Kümbet nedir?

Bir mumyalık katı üstünde silindirik veya çokgen gövdeli, dürüst kubbe, dıştan konik ya da piramidal çatı ile örtülü manâlı kişiler için yapılmış anıt mezarlara kümbet denir.

Genel Olarak kubbelidirler. Türklerin ortaasyaya yayılmalarından fazla önceleri İranlıların ve Ermenilerin kümbet biçiminde mezarları vardı. Anadolu’da Ermenilerden, Selçuklulardan ve beyliklerden kalma öyle çok kümbet bulunmaktadır.

Kümbet olarak adlandırılan yapıların neredeyse hepsinde mumyalık adı bahşedilen toprak altı katının olması kayda değer özelliklerinden biridir ve toprak düzeyinin aşağı mezar odası vardır. Ençok; Kayseri, Erzurum, Konya, Bitlis, Ahlatta bulunur. Türkler’in İslamiyet’ten önceki dönemlerden itibaren varlıklı bir mezar anıtı geleneğinin bulunması, İslami devirde türbe ve kümbet adı verilen iki değişik forma sahip kabir anıtının geniş ölçüde uygulanmasına yol açmıştır.

kümbet

Türbe ölünün doğrudan toprağa verildiği, çoğunlukla kare ya da çokgen gövdeli, üzeri daha fazla kubbe ile örtülü anıtlardır. Kümbette ise cenazelik, mumyalık ya da kripta gibi isimlerle anılan bir bodrum katı üzerinde silindirik yahut çokgen gövde yer almakta, bunun da üzeri içten kubbe, dışarıdan konik ya da piramidal bir çatı ile örtülmektedir.

Kümbetler çoğu zaman egemen bir mimari eser olmakla beraber bazen de cami ve medreselere alt olarak yapı edilmiştir. Erzurum’da Yakutiye Medresesi’ne bağlı olarak yapı edilen kümbet (1310) tas isçiliğinin en hoş örneklerindendir. XII. yüzyılda yapılan Selçuklu kümbetlerinden sadece II. Kılıç Arslan kümbeti zamanımıza dek kalmıştır.

Kayseri’deki Çifte Medrese kümbeti (1206) en eski Anadolu Selçuklu eserlerinden biridir. I. Izzeddin Keykavus’un 1217 tarihinde Sivas’ta yaptırdığı Daru’s-şifa’nin sağında bulunan türbenin üstünde tuğla kubbenin örttüğü mekan üstünde dıştan on cepheli bir kümbet yükselmektedir. Bu Anadolu Selçuklu tuğla, çini ve mozaik süslemelerin birincil abidevi eseri olup çini mozaik sanatının daha sonra ulaşacağı aydınlık gelişmenin birincil işaretleri olarak kabul edilebilir.

Isparta Atabey’de Medreseye ast olarak yapılan Ertokuş Kümbeti (1223) sekizgen cisim üzerine içten kubbe, dıştan piramit külahla örtülü bir yapıdır. I. Alaeddin Keykubad’in emirlerinden Ali Tusi’nin sağlığında Tokat’ta yaptırdığı türbe (1234)’de dışarıdan sekizgen bir kümbet biçiminde yükselmektedir. Kayseri’deki II. Giyaseddin Keyhüsrev’in annesi Mahperi Huand Hatun türbesi (1238) camiin medreseye bitişen kösesine sonradan eklenmiştir.

Kayseri’deki Çifte Kümbet ise Alaeddin Keykubad’ın hanımı Melike Adiliye için 1247’de yaptirilmistir. Amasya’da Torumtay’ın 1266’da yaptırdığı Gök Medrese Camiine bitişik kümbet kesme 70 tastan kare seklinde bir daha alçak inşa üzerine tuğladan sekizgen bir ceset ve kıvrımlı bir piramit içindedir. Muzafferüddin Bürucirdi’nin türbesi Sivas Büruciyye Medresesi içerisindedir.

Kümbet tarzındaki kabir anıtlarında genel olarak mumyalama geleneğinin devam etmesi ve bunun XIII-XIV. yüzyıllar Anadolu’sunda da sürdürülmüş olması, ölü gömme geleneklerinin ve mezar anıtı fikrinin Türkler aralarında ne kadar köklü bir devamlılığa sahip olduğunu göstermesi bakımından alaka çekicidir. Kabir anıtları bazan mimari itibariyle kümbete uyduğu halde türbe olarak şan bulduğu gibi kümbet tipine uymayan bazı mezar binalarına da kümbet denir.

Bunların içinde en ünlüsü kule biçiminde olan ve dış yüzü sivri çıkıntılar halindeki yivlere sahip bulunan Cürcan’daki Kümbed-i Kabus’tur (1006-1007). Kümbetin İslam dünyasında Türkler’in yayılmasıyla birlikte ortaya çıktığı kesindir. Doğu Türkistan’dan Anadolu’ya dek Türkler’in geçtiği her yerde kümbete yüz yüze gelmek mümkündür.

Sözlükte “kümbet” ne demek?

1. Kubbe.
2. Damı kubbe biçiminde olan yapı.
3. Kubbe biçiminde toparlak kabartı.

Kümbet kelimesinin ingilizcesi

vault, cupola, dome
Köken: Farsça

İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle